Quyền của người tham gia tố tụng đối với biên bản phiên tòa

Theo quy định tại Điều 248 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), biên bản phiên tòa là tài liệu ghi nhận toàn bộ nội dung phiên xét xử, bao gồm lời khai, tranh luận và quyết định của Hội đồng xét xử. Những người tham gia tố tụng (như bị cáo, bị hại, người bào chữa, người chứng kiến) có quyền xem, đọc, ghi chép, sao chép hoặc đề nghị sao chụp biên bản phiên tòa.

Quyền này nhằm đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong tố tụng hình sự, giúp các bên kiểm tra và sử dụng biên bản làm cơ sở cho các hoạt động pháp lý tiếp theo, trừ trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 248 (liên quan đến việc bảo vệ bí mật nhà nước, bí mật cá nhân hoặc các nội dung nhạy cảm không được công khai).

Các trường hợp tòa án có thể từ chối sao chụp biên bản

Tòa án chỉ được từ chối sao chụp biên bản trong các trường hợp ngoại lệ theo khoản 2 Điều 248 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), chẳng hạn như khi biên bản chứa thông tin liên quan đến bí mật quốc gia, an ninh quốc phòng, hoặc quyền riêng tư của cá nhân mà việc sao chụp có thể gây phương hại. Nếu từ chối, tòa án phải thông báo lý do bằng văn bản và cho phép người yêu cầu ghi chép hoặc xem xét các phần không bị hạn chế. Việc từ chối không đúng quy định có thể bị khiếu nại lên Chánh án tòa án hoặc Viện kiểm sát cùng cấp để bảo vệ quyền lợi hợp pháp.

Quy trình yêu cầu sao chụp biên bản phiên tòa

Bước 1: Nộp đơn yêu cầu sao chụp

Người tham gia tố tụng chuẩn bị đơn yêu cầu bằng văn bản, nêu rõ thông tin cá nhân, vai trò trong vụ án, lý do cần sao chụp và phần biên bản cụ thể. Đơn được nộp trực tiếp tại Thư ký phiên tòa hoặc Văn phòng Tòa án nhân dân ngay sau khi biên bản được hoàn tất, kèm theo giấy tờ chứng minh tư cách tham gia tố tụng (như quyết định triệu tập hoặc giấy ủy quyền). Thời hạn nộp đơn thường trong vòng 5 ngày kể từ ngày kết thúc phiên tòa để đảm bảo tính kịp thời.

Bước 2: Xem xét và xử lý yêu cầu

Thẩm phán chủ tọa hoặc Thư ký tòa án kiểm tra đơn trong thời hạn 3 ngày làm việc. Nếu hợp lệ, tòa án sẽ sao chụp và cung cấp bản sao (có thể thu phí theo quy định tại Nghị định 62/2015/NĐ-CP về phí và lệ phí tòa án, mức phí sao chụp khoảng 500 đồng/trang A4). Nếu từ chối, tòa án phải trả lời bằng văn bản nêu lý do cụ thể, và người yêu cầu có quyền khiếu nại theo Điều 149 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015.

Bước 3: Khiếu nại nếu bị từ chối

Nếu tòa án từ chối không đúng quy định, người yêu cầu có thể gửi đơn khiếu nại đến Chánh án Tòa án nhân dân cấp xét xử hoặc Viện kiểm sát nhân dân cùng cấp trong thời hạn 3 ngày kể từ ngày nhận thông báo từ chối. Khiếu nại sẽ được giải quyết trong 5 ngày, và nếu khiếu nại được chấp nhận, tòa án phải thực hiện sao chụp ngay lập tức mà không thu thêm phí.

Việc thực hiện đúng quyền sao chụp biên bản giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên, tránh tranh chấp sau này và đảm bảo quá trình tố tụng diễn ra công bằng.